Plany do přichoda: Serbski forum wědy na Lawskim arealu

Wosrjedź Budyšina nastawa Serbski forum wědy na Lawskim arealu, to rěka na płoninje mjez Lawskimi hrjebjemi, Hošic hasu a Wonkownej Lawskej. Wón wobsteji z atraktiwneho nowotwara a dweju dalšeju domow, kotrejž so po zasadach pomnikoškita saněrujetej. To stej Stara póstownja a Hillerski ansambl. Z tym zhubi so dołholětna pusta płonina ze stareho města. Na dźělnej płoninje nastawa nowa městnosć kiž spřistupnja šěrokej zjawnosći serbsku kulturu a wědomosć. Dwě wažnej serbskej instituciji zjednoćitej so pod jednej třěchu w centrumje Budyšina: Serbski muzej ze swojimi wobšěrnymi zběrkami a Serbski Institut ze Serbskim kulturnym archiwom a Serbskej centralnej biblioteku.

Kombinacija, wobstejaca z nowotwara a saněrowanymaj historiskimaj twarjenjomaj,skića w přichodźe rumnostne a techniske wuměnjenja za načasne formaty wustajeńcow, sposrědkowanja wědy a zarjadowanjow. Nimo toho stworja so tu moderne wuměnjenja za wědomostne dźěło a slědźenje kaž tež klimatizowane archiwy.

Funkcionalny nowotwar a zachowanje historiskich domow

Nowotwar Serbskeho foruma wědy na Lawskim arealu wožiwja płoninu, kotraž so lěta dołho wužiwała njeje. Areal je derje docpějomny a leži centralnje wosrjedź Budyšina – a to njedaloko historiskeho předchadnika: Jenož něšto metrow zdalene steješe něhdy Serbski dom, kotryž bu 1945 zničeny. W nim měješe ze spočatka 20. lětstotka Maćica Serbska, předchadnica muzeja a instituta, swoje sydło.

Dźěl twarskich planow je saněrowanje powostankow, kiž maja historiski woznam. K nim słuša Stara póstownja, jedne z najstaršich twarskich pomnikow města. Dołho hrožeše strach, zo so twar zwottorha, nětko pak so wobchowa a ze zakłada sem saněruje.

Nowotwar cituje w swojej podobje motiwy architektury Budyskeho stareho města. Hromadźe ze saněrowanymaj twarjenjomaj nastawa na Lawskim arealu zjawna městnosć z načasnje wuhotowanymi dźěłowymi rumnosćemi za dźěło, archiwom a wustajeńcu, opcijemi za zarjadowanja kaž tež čitarnju archiwa a biblioteki, kiž budźe bjez barjerow přistupna.

Čehodla Serbski forum wědy?

Pod jednej třěchu na centralnym městnje jako wuraz identity, atraktiwity a zwjazanosće we Łužicy

Serbski forum wědy zejmje serbsku kulturu, wědomosć, pomjatk a pohlad do přichoda pod jednej třěchu. Tule stej Serbski muzej a Serbski institut ze Serbskej centralnej biblioteku a ze Serbskim kulturnym archiwom hromadźe zaměstnjenej. Wědomosć a zběrki so wudospołnjatej, zachowanje a posrědkowanje serbskeje rěče, kultury a stawiznow so wušo zwjazatej a synergije mjez institucijomaj nastawaja. Nimo toho ma Serbski forum wědy serbsku kulturu dołhodobnje widźomnu činić a ju šěrokemu publikumej spřistupnić, ma wćipnosć zbudźić a wědu wo njej sposrědkować.

Projekt je jedne z najwjetšich předewzaćow, kiž so na zakładźe Zakonja k zesylnjenju strukturow w Sakskej zwoprawdźa. Z nim so róla Budyšina jako kulturne srjedźišćo Serbow a cyłeje Hornjeje Łužicy podšmórnje. Přez centralne połoženje we wutrobje města nastanje atraktiwne zetkawanišćo – za wobydlerki a wobydlerjow, šulske rjadownje a pućowacych, studowacych a turistow kaž tež za wědomostnicy a wědomostnikow z Němskeje, Europy a cyłeho swěta.

Nowe rumnosće za wobdźělenej instituciji

Serbski muzej Budyšin

Serbski muzej je centralne muzealne zarjadnišćo wo stawiznach, kulturje a žiwjenskich wašnjach Serbow. Wón zběra, wobchowa, přeslědźuje a posrědkuje materielne a imaterielne znamjenja serbskeho žiwjenja (wot historiskich spočatkow hač do přitomnosće). Trajna wustajeńca wěnuje so kulturnym stawiznam Serbow wot srjedźowěka hač do přitomnosće. Tematisce samostatnje wobsteji wotrjad tworjaceho wuměłstwa. Wosebite wustajeńcy poskitk muzeja wudospołnja a pohłubša. Wone zaběraja so zwjetša z regionalnymi charakteristikami abo narodnymi mjeńšinami. Wuměłske wustajeńcy wudospołnjeja programatiske wusměrjenje a wotewrjeja nowy wid na wěste temy.

Dotalne rumnosće při tym, hladajo na žadanja načasneho muzejoweho dźěła, přiběrajcy na swoje hranicy storča. Z přećom za fleksibelnišimi wustajenskimi rumnosćemi, modernišimi formatami sposrědkowanja a lěpšimi konserwatoriskimi wuměnjenjemi za drastowy depot, kiž je najwjetša zběrka serbskich drastow z cyłeje Łužicy, su nowe rumy trěbne.

Serbski institut

Serbski institut je zwonkauniwersitne slědźenišćo z kulturno- a rěčespytnym ćežišćom kotryž ma zdobom tež wotrjad za regionalne wuwiće a škit mjeńšinow. Institut přeslědźuje stawizny, rěč a kulturu Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy kaž tež wuskutki strukturneje změny na mjeńšinu. Nimo toho měrja so interdisciplinarne slědźenja instituta na aktualnu situaciju, specifiku a přirunowanje małych rěčow a kulturow w Europje.

K Serbskemu institutej słušatej Serbska centralna biblioteka a Serbski kulturny archiw jako jeničkej zjawnej fachowej zběrce za serbske a sorabistiske bibliotekowe a archiwne materialije – z wobšěrnymi wobstatkami knihow, nowinow, časopisow, rukopisow, korespondencow, fotow, filma a musikalijow.

Tež tu rumnostne kapacity na dotalnym stejnišću hižo lěta dołho njedosahaja. Wosebje drohotne wobstatki archiwa a biblioteki trjebaja kmane klimatiske a konserwatoriske wuměnjenja. Za wužiwarki a wužiwarjow je dosahaca ličba dźěłowych městnow trěbna, kaž tež bjezbarjerny přistup do čitarnje.

Stawizny – z přizjewjeneje potrjeby nastanje realny twarski projekt

2015 přizjewi Serbski institut prěni raz, zo trjeba nuznje nowe rumnosće wosebje za archiw. Studija, w kotrejž so potrjebje wotpowědowacy přetwar dotal wužiwaneje imobilije přepytowaše, wuslědźi, zo pomnikoškitne zawjazki tutomu předewzaću zadźěłaja. Pytajo za kmanej twarskej přestrjenju kaž tež móžnymi spěchowanskimi srědkami za nowotwar bu 2020 Serbski muzej do rozmyslowanjow zapřijaty. Tež muzej trjebaše fleksibelniše a wjetše rumnosće a synergije mjez institucijomaj běchu wuwidźeć.

W lěće 2021 bu předewzaće jako naprawa kraja Swobodneho stata Sakska wobkrućene. Kóšty trochowachu so tehdom hrubje na 44,5 mio. eurow. Projekt financuje so wot Zwjazka na zakładźe Zakonja k zesylnjenju strukturow (90%) a wot Swobodneho stata Sakskeje (10%).

Dalše informacije projektoweje genezy wuwidźiće w časowej pruze.

Organizacija a wuhlad

Twarski knjez projekta je Załožba za serbski lud. Serbski muzej a Serbski institut stej wusko do planowanjow zapřijatej.

Architektowe wubědźowanje za nowotwar a saněrowanje doby 2023 běrow bogevischs buero z Mnichowa, kotryž dósta z tym tež planowanski nadawk.

Planowanja maja so 2026 zakónčić. Z twarskimi dźěłami ma so w lěću 2026 započinać. Dotwar a zahajenje Serbskeho foruma wědy je kónc lěta 2029 předwidźany.

Prašenja, kiž so husto stajeja (FAQs)

Čehodla njetwari so Serbski forum wědy na městnje stareho Serbskeho domu (direktnje při ptačim křižowanišću)?

Załožba za serbski lud je so wo to prócowała, zo wotpowědnu ležownosć kupi. Tuta a dalša ležownosć, na kotrejž je tuchwilu wulke priwatne parkowanišćo, pak njesteještaj k dispoziciji. Po dołhich jednanjach z wšelakimi wobsedźerjemi ležownosćow na Lawskim arealu móžeše załožba slědowace ležownosće kupić:

• Hošic hasa 9 (“Stara póstownja”)
• Lawske hrjebje 6 a 8 (prjedawši wobchod EP)
• Wonkowna Lawska 7 a 9 (róžk pola Intersport Tim)

Na ležownosćach, kiž su čerwjene barbjene, móže so Serbski forum wědy natwarić
grafika: Załožba za serbski lud

Čehodla njejsu so regionalne architektne běrowy na wubědźowanju wobdźělili?

Zo by so najlěpši naćisk za projekt namakał, je so wubědźowanje architektow přewjedło. Tute wubědźowanje běše tak mjenowane njewotewrjene wubědźowanje wo realizaciju, na kotrymž smědźachu so jenož architektne běrowy wobdźělić, kiž běchu so do toho wo wobdźělenje požadali a připadnje wuběrali.

Dokelž je twarska suma jara wysoka, měješe so wubědźowanje po cyłej Europje wupisać. Wo wobdźělenje na wubědźowanju běchu so cyłkownje 113 architektnych běrowow powabili, předewšěm z Němskeje a našeje regiony. 108 běrowow dopušći so procedurje wuběranja. Z tutych so připadnje 20 běrowow wulosowachu a dalšich pjeć dodatnje, jeli-zo něchtó wotskoči. Tuž bě připad wo wobdźělenju na wubědźowanju rozsudźił.

Čehodla su architekća z Mnichowa nadawk dóstali a nic běrow z našeho regiona?

(hlej tež prašenje do toho)
Wšitke naćiski, kiž běchu so zapodali, so mytowanskej komisiji anonymizowane předstajichu. To rěka, zo buchu naćiski město z mjenom jenož z čisłom wuhotowane. Mytowanska komisija bě so potom wobšěrnje ze zapodatymi naćiskami zaběrała a tón naćisk wuzwoliła, kiž je podate žadanja nastupajo projekt najlěpje spjelnił. Hakle po tym, zo je komisija dobyćerski naćisk wuzwoliła, je so mjeno architektneho běrowa, kiž bě tutón naćisk zapodał, wozjewiło. Tuž njebě so architektny běrow wuzwolił ale najlěpši naćisk.

Čehodla njeje so optisce rjeńši naćisk wuzwolił?

“Wo słodźe móžeš so wadźić” abo tež nic. Rozsud za dobyćerski naćisk je mytowanska komisija hromadźe z nošerjemi potrjebow, nazhonitymi architektami a přidatnymi fachowymi poradźowarjemi tworiła. K tomu słušachu poradźowarjo, kiž su we wšelakich wobłukach tutoho twarskeho projekta zawjazani, kaž n. př. zastupjerjo města Budyšin, pomnikoškit a wustawa za twarske zarjadnistwo kaž tež sobudźěłaćerjo institucijow, kiž budźetej do Serbskeho foruma wědy zaćahnyć. Mytowanska komisija je sej wjele časa wzała, zo by zapodate naćiski po funkcionaliće zakładnych rysow a strukturach twarjenjow pohódnoćiła a nic jenož optiku naćiskow posudźowała. Dobyćerski naćisk najbóle žadanjam nošerjow potrjeby wotpowěduje.

Slědowace kriterije je mytowanska komisija při pohódnoćenju naćiskow wobkedźbowała:

• městotwarske zawjazanje
• kwalita architektury
• funkcionalita a spjelnjenje programa
• dźělenje swobodnych płoninow do wšelakich conow
• hospodarnosć naćiska hladajo na kóšty za inwesticije a wudźeržowanje

Dobyćerski naćisk je najprjedy jónu jenož naćisk, kiž dalši směr wuwića poda a zakład za dalše planowanja twori. Naćisk je so zhromadnje z nošerjemi potrjebow dale wuwiwał a optiměrował, tak zo su so hišće někotre wěcy změnili. W tutym procesu běchu tež planowane wokna a kroma třěchi w srjedźnym dźělu twara tema. Hotowy twarski kompleks tuž njebudźe 1:1 dobyćerskemu naćiskej wotpowědować.

Budu tež regionalne twarske firmy Serbski forum wědy sobu natwarić?

Mnichowscy architeća bogevischs buero, kiž su dobyćerski naćisk zhotowili, su z dobyćom zdobom nadawk za dalše planowanja Serksho foruma wědy dóstali. Nadawki za zeskutkownjenje twarskeje naprawy so po potrjebje wupisaja. Nadźijamy so, zo so tež mnoho twarskich firmow našeho regiona na wupisanjach wobdźěla.