Wone powědaja wo kwasach, swjedźenjach, žarowanskich časach a wo wšědnym dnju: Nimale 7000 tekstilijow wopřija depot drastow a tekstilijow Serbskeho muzeja. Zběrka je najwobšěrniša a najwuznamniša swojeje družiny a je drohotne swědstwo serbskeje kultury. Jenož mały dźěl z nich so wustaja, dokelž su njesměrnje čućiwe, někotre woblečenja su jónkrótne a swědča wo dawnych časach. Prěni pohlad do dźiwapołneho swěta narodnych drastow přichodneho muzeja njech je nam dowoleny.
Wone powědaja wo kwasach, swjedźenjach, žarowanskich časach a wo wšědnym dnju: Nimale 7000 tekstilijow wopřija depot drastow a tekstilijow Serbskeho muzeja. Zběrka je najwobšěrniša a najwuznamniša swojeje družiny a je drohotne swědstwo serbskeje kultury. Jenož mały dźěl z nich so wustaja, dokelž su njesměrnje čućiwe, někotre woblečenja su jónkrótne a swědča wo dawnych časach. Prěni pohlad do dźiwapołneho swěta narodnych drastow přichodneho muzeja njech je nam dowoleny.
Někotre dźěle drastow pochadźeja z dawneho 18. lětstotka a tohodla liči tež zběrka Serbskeho muzeja Budyšin k najhódnotnišim swojeje družiny: W depotach nadeńdźemy nimo tradicionelnych woblečenjow z charakteristiskich rubjanych, wołmjanych a židźanych płatow, módroćišća a drobnuškich wušiwankow tež tradicionelny ruby płat za domjacnosć, typiske drasty wotpowědneje doby, accessoiry, nahłowne drohoćinki a wobuća, ale tež historiske uniformy, drasty towarstwow, dźiwadłowe kostimy a samo tekstilne wuměłstwo z časa NDR.
„Mnohe objekty su unikaty“, powěda muzejownica Andrea Pawlikowa. Ekspertka za serbske kulturne stawizny nawjeduje wobłuk tekstilneje a drastoweje zběrki w Serbskim muzeju Budyšin. Njedźelske, rejowanske a swjedźenske drasty holcow a žonow, kotrež su prěnjotnje ze wšědneje burskeje drasty 17. lětstotka wušli, wuznamjenja so přez čas rubjace dźěrkowe, płone a křižne wušiwanja, wušiwanja na zdźinje a z parličkami abo schowanym pichom na bantach, rubiškach, kapičkach a seklach. Přez wustojne wuměłske wobdźěłanje a lubosć k detailej je wjele tutych dźělow skutkowne swědčenje tradicionelneho rjemjesła“, wona rozjasnja. Tež dźěćaca a jednora wšědna drasta do zběrki muzeja słušatej. Wonej pokazujetej na to, zo bě narodna drasta něhdy samozrozumliwy wobstatk wšědneho dnja a zo njenošeše so jenož při wosebitych składnosćach.
Wustajeńca předstaja we wobłuku etnografije wosebje hódnotne swjedźenske drasty a jich dźěle wšelakich serbskich drastowych regionow. Drohotne wušiwanki, sački a slěborne šnóry so hač do dźensnišeho w swójbach dale zdźědźa abo znowa zhotuja.
fota: Serbski muzej Budyšin
Dźěłanske a wšědne drasty rěča wo něhdyšich žiwjenskich swětach. Pólne graty a předmjety burskeho hospodarjenja pokazuja kontekst, w kotrymž so wužiwachu.
fota: Serbski muzej Budyšin
Štož drasta wupraja
Tradicionelna serbska drasta přeradźa wjele wo socialnym a wosobinskim statusu jeje wobsedźerki abo wobsedźerja: hač je ženjena, nježenjena abo hač žaruje, dokal chce a z kotreje kónčiny pochadźa. Wosebje swjedźenske drasty su drohotnje zdźěłane. Wjele hodźin je trjeba, druhdy samo lěta, prjed hač je drasta hotowa. „Tradicionelne narodne drasty wobsteja wosebje z přirodnych materialijow kaž len, kopřiwowy płat, wołma a žida. W 20. lětstotku wužiwachu so poněčim lochke syntetiske płaty, kotrež móžeš płokać. Dźensa pak sadźi so znowa a sylnišo na naslědne přirodne tkaniny, bjez toho, zo zhubi so zmysł za praktiskosć wšědneje drasty.“ zwurazni Pawlikowa wo wužiwanju wšelakorych materialijow a płatow w běhu časa.
fota: Serbski muzej Budyšin
Rjemjeslniske wuměłstwo połne symboliki
Serbske narodne drasty su dźensa symbol za identitu, domiznu a mišterske rjemjeslniske wuměłstwo. Dźěle drastow rozeznawachu so po pochadźe, składnosći jich wužiwanja a starobje nošerki: „Tež w tym leži wosebity wuznam našeho składa narodnych drastow, dokelž njechowa jenož tekstilije, ale tež wědu. Móžemy tule techniki wušiwanja, regionalne wosebitosće a tradicionelne rjemjeslniske wuměłstwo přeslědźić, dokumentować a dale posrědkować,“ rozjasnjuje Pawlikowa. K tomu přińdźe jasna symbolika barbow: čerwjena barba steji za dźěćatstwo a młodosć. Typiske su na přikład čerwjene dźěle drastow pola holcow holanskeho regiona. Zelena barba symbolizuje mjez druhim mandźelstwo, runje tak kaž zwuraznja čorna barba dostojnosć a swjatočnosć. Běła barba je žarowanska barba. Pola drastow k swjatemu woprawjenju dominujetej tohorunja čorna a běła barba. „Wosebje wažna bě nahłowna pycha, kotraž pokazowaše so – po regionach a přičinach rozdźělnje – w jednorych kapičkach a rubiškach, wušiwanych kapičkach a židźanych bantach hač ke krasnym twórbam z kumštnych kćenjow, parličkow a židźanych bantow.
Drohoćinki z křinje: „křinjowe drasty“
„Něhdy běchu serbske narodne drasty wjele bóle rozšěrnene: Mjez Błótami a Łužiskimi horami wupřestrěwachu so na jědnaće drastowych regionow, kóžda měješe 35 do 100 wariantow k najwšelakorišim přiležnosćam. Dźensa su so štyri regionalne drastowe skupiny zdźerželi: delnjołužiska drasta, Slepjanska drasta, Wojerowska drasta a katolska drasta“, powěda Andrea Pawlikowa. Tradicionelne nošerki drastow, kiž drastu wšědnje noša, nimale wjace nimamy. „Wjele regionalnych wariantow nosy so jenož hišće k priwatnym přiležnosćam, na cyrkwinskich swjedźenjach a w ramiku tradicionelnych towarstwow při pěstowanju nałožkow“, tak muzejownica. Dźensa hižo njerozeznawamy mjez žiwymi a křinjowymi drastami.
Wokoło 1900 nošeše so ewangelska Budyska drasta jenož hišće k towarstwowym swjedźenjam.
foto: Serbski muzej Budyšin

Muska drasta
Serbska muska narodna drasta bu hižo jara zahe přez wojerske uniformy a modu wobwliwowana a zhubi so wokoło 1870 na dobro powšitkowneje muskeje mody. W Mužakowskej holi bě módry płašć, kiž so z mosazowymi kneflemi zapinaše, typiski dźěl kemšaceje drasty. Tuta drasta dźeržeše so w někotrych kónčinach hač po 1900. Dźensa noša ju přiležnostnje hišće rejowanske skupiny. W Delnjej Łužicy mějachu swětły płašć. Podkolenowe cholowy z jelenjoweje kože, čerwjene a módre lacy kaž tež čerwjene a pisane mustrowane a běłe rubiška, pisane štruski jako element rejowanskeje a swjedźenskeje drasty běchu po cyłej Łužicy. Braška měješe přidatnje wupyšenu šerpu a braškowy kij z bantami.
fota: Serbski muzej Budyšin
Narodna drasta w transformaciji – drasta wersus moda?
Tež hdyž widźimy dźensa lědy hišće žony, kiž narodnu drastu wšědny dźeń noša, so wona na nabožnych swjedźenjach, ke kulturnym wjerškam a při tradicionelnych nałožkach wužiwa. Wuměłče a wuměłcy nawjazuja na motiwy a formy narodnych drastow – w tworjacym wuměłstwje ale tež w tekstilnym designje. W swojej wustajeńcy Sorbian Street Style so tež Serbski muzej z tutym fenomenom rozestaješe a inspirěrowaše z wubědźowanjom a modowej přehladku młodych ludźi, drastowu modu tworić. Nimo toho je zběrka wažne žórło inspiracije.

Plakat wosebiteje wustajeńcy „Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja“
(20.9.2020 – 9.5.2021)
foto: Serbski muzej Budyšin

Plakat wosebiteje wustajeńcy „Sorbian Street Style“
(20.9.2019 – 1.3.2020)
foto: Serbski muzej Budyšin

Pohlad do wosebiteje wustajency „Sorbian Street Style“
foto: Serbski muzej Budyšin
Mjez 19 a 21 stopnjemi: Prawa temperatura dyrbi być
Zo by so tute kulturne zawostajenstwo tež za přichodne generacije zdźeržało, je trjeba, zo so prawje składuje. „Tekstilije słušeja do najčućiwišich kulturnych kubłow docyła. W našim nowym składźe na Lawskim arealu móžemy je fachowsce składować a dołhodobnje pod najlěpšimi wuměnjenjemi zachować. Z modernej klimatiskej techniku móžemy temperaturu a powětrowu włóžnotu za kóždy material specifisce regulować“, rozjasnjuje diplomowa restawratorka Roxana Naumann. Dokelž njeskića nam dotalne rumy w centralnym twarjenju Serbskeho muzeja na hrodźe Ortenburg za stajnje rosćacu zběrku dosć městna, je trjeba, zo so depot rozšěri. Přećah do nowych rumnosćow Serbskeho foruma wědy na Lawskim arealu skića nam nimo lěpšich konserwatoriskich wuměnjenjow a wjetšeje płoniny k składowanju objektow tež lěpše dźěłowe wuměnjenja.
Drastowy skład w nowotwarje: Wjace městna a optimalne wuměnjenja
„Za muzej skića nowotwar bytostnje lěpše dźěłowe wuměnjenja“, tak Jan Budar, direktor Załožby za serbski lud a twarski knjez projekta Serbski forum wědy na Lawskim arealu. „Nimo wjetšeje płoniny za wustajeńcu a skład so wosebje konserwatoriske, restawraciske a organizaciske móžnosće bytostnje polěpša. To je wažna kročel za dołhodobne zawěsćenje, přeslědźenje a prezentaciju zběrki.“
W nowotwarje nastawaja na 350 m² přidatneje depotoweje płoniny, hdźež móža so zběrki fachowsce w klimatizowanych rumach ze stabilnej temperaturu składować. Přidatnje přewostaji so šěsć dalšich rumow z cyłkownej płoninu 100 m² . Tute wužiwaja so jako dźěłarnje a přihotowarnje. Tam móža so eksponaty lěpje hač dotal wobdźěłać, přihotować a konserwować.
„Z twarom a zaćahom depota narodnych drastow do kompleksa Serbskeho foruma wědy spjelnja wón wjacore nadawki: Depot słuži drohotnym wobstatkam jako klimatizowany škitny rum, zdobom steji wón ze swojimi přehladnje rjadowanymi wobstatkami slědźenju, dokumentaciji a informaciji institucijam, přećelam drastow a towarstwam kaž tež zakładam modoweho wuwića k dispoziciji. Wobstatki zběrkow so tu fachowsce zawěsća a spřistupnja“, tak Andrea Pawlikowa. Magacin tekstilijow je jako zawrjeny system předwidźany a zaměstni so w podzemju. Wustajeńca narodnych drastow je do stajneje wustajeńcy zarjadowana a přewozmje prezentacisku funkciju. Repliki drastow, kiž w rumje steja, pokazuja mnohotnosć drastowych regionow. Wjeršk skića pokładowa komora drastow ze swojimi drohoćinkami historiskeje zběrki.
Zběrka rosće
Serbski muzej na hrodźe Ortenburg je aktualnje ze swojej stajnej a z wosebitymi wustajeńcami wutoru do njedźele wot 10,00 – 18,00 hodźin zjawnosći přistupny. We wjedźenjach informuje wopytowarjow a wopytowarki wo swojich zběrkach, tež serbskich narodnych drastach. Centralny depot pak je w zmysle škita objektow jenož slědźenju přistupny. Team muzeja nadźija so, zo zběrka přez dalše dary, zawostajenstwa abo přikupy rozrosće. Wosebje pola narodnych drastow so tu a tam hišće dźěry we wědźe a zběrce jewja, kotrež dyrbja so zawrěć.






















